Rechtmatigheid betekent dat alles wat een gemeente doet, volgens de wet- en regelgeving gebeurt. Dit geldt voor allerlei activiteiten van de gemeente, zoals aanbestedingen, arbeidsomstandigheden, subsidieverstrekking en informatieverstrekking. Mensen verwachten dat de overheid volgens de regels handelt. Bij de rechtmatigheidsverantwoording gaat het specifiek om het financieel beheer: alle inkomsten, uitgaven en veranderingen op de balans moeten volgens de regels zijn uitgevoerd.

Op basis van de kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV legt het college in de paragraaf bedrijfsvoering een toelichting op de afwijkingen die in de rechtmatigheidsverantwoording zijn opgenomen en welke maatregelen worden genomen om deze afwijkingen in de toekomst te voorkomen. Met de raad is in de financiële verordening 2023 afgesproken dat in deze paragraaf afwijkingen groter dan 0,05% van de totale lasten, exclusief reservemutaties worden toegelicht. Voor 2025 is dit een bedrag van € 317.900.

Samenvattend Beeld

De totale omvang van de geconstateerde afwijkingen bedraagt € 16,5 miljoen. De geconstateerde afwijkingen betreffen:

Voorwaardencriterium

Onder dit criterium zijn een drietal afwijkingen geconstateerd:

1. onterecht niet Europees aanbestede opdrachten voor € 14,3 miljoen;

2. onterecht niet gepubliceerde begrotingssubsidies voor € 0,1 miljoen;

3. onduidelijkheden in fiscaal pleitbare standpunten wet DBA voor € 1,9 miljoen.

Onrechtmatigheden vanuit het verleden

Over een tweetal onrechtmatige opdrachten, waarde in 2025 € 525.000, is de raad eerder per brief over geïnformeerd (X.2021.00827) en wij hebben besloten om deze onrechtmatigheden om moverende redenen te laten voortbestaan.

Opvang ontheemden uit Oekraïne

De opvang van de ontheemden uit Oekraïne vond ook in 2025 deels plaats in hotels waarmee in 2022 overeenkomsten zijn afgesloten. Deze overeenkomsten zijn om moverende redenen niet Europees aanbesteed. Wij hebben op 21 november 2023 besloten deze onrechtmatigheid te accepteren (10193428). Op 16 juli 2024 hebben wij besloten om de overeenkomst met één hotel onderhands te verlengen met één jaar tot en met 31 december 2025, met een optie tot verlenging voor 2026 (11167882). Deze optie is op 31 juli 2025 met een addendum genomen en er is afgesproken dat de gemeente tot en met 31 december 2026 het hotel kan blijven gebruiken voor de opvang van Oekraïense ontheemden. Een aanbesteding wordt met inachtneming van humanitaire redenen niet passend geacht. Begin 2026 heeft de rechtbank in Den Haag een uitspraak gedaan in een mogelijk gelijke casus en daarin geoordeeld dat geen sprake is van aanbestedingsplicht. Wij bestuderen deze uitspraak in relatie tot onze situatie en wegen de uitkomsten hiervan mee in onze toekomstige besluitvorming rond de opvang van Oekraïense ontheemden. We vinden het echter te vroeg om zelf te oordelen dat de uitgaven over 2025 (toch) rechtmatig zijn. Voor 2025 bedraagt de totale onrechtmatigheid € 12,7 miljoen.

Zeven nieuwe onrechtmatigheden in 2025

In 2025 zijn zeven nieuwe opdrachten als onrechtmatig aangemerkt. In vijf gevallen betreft het inhuurovereenkomsten die gedurende 2025 de drempel voor Europees aanbesteden van diensten is overschreden. De totale onrechtmatige uitgaven in 2025 bedragen € 609.000. Alle vijf de opdrachten zijn begin 2026 beëindigd. De zesde opdracht is met € 239.000 aan onrechtmatige uitgaven onder de rapporteringsgrens en lichten we hier niet verder toe. De zevende onrechtmatigheid, waarde van € 85.000, betreft een eindafrekening van een al beëindigde overeenkomst.

Onduidelijkheid

Vanuit de controle op de aanbestedingsrechtmatigheid is een dossier aangemerkt als onduidelijk, omdat onvoldoende helder is of dit een inkoop of subsidieopdracht is. De lasten in 2025 bedroegen € 55.000, maar we verwachten voor dit doel in de toekomst meer uitgaven. Wij zijn daarom in kaart aan het brengen op welke wijze wij deze toekomstige uitgaven op rechtmatige kunnen verrichten.

Onduidelijkheid fiscaal pleitbaar standpunt wet DBA

In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording 2025 zijn 13 inhuurdossiers geïdentificeerd waarbij niet met zekerheid kan worden vastgesteld of sprake is van een dienstbetrekking of een zelfstandige opdracht. De totale uitgaven voor deze dossiers bedragen € 1,9 miljoen. Omdat de norm voor de kwalificatie van arbeidsrelaties onder de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA) een holistische beoordeling vereist en geen objectief toetsbare grens kent, is van een aantoonbare schending geen sprake; de dossiers zijn daarom gekwalificeerd als onduidelijkheid in plaats van onrechtmatigheid. Niet uitgesloten kan worden dat de Belastingdienst tot een andere kwalificatie komt, waardoor uiteindelijk een rechterlijk oordeel nodig zou zijn. Wij hebben onze interne processen aangescherpt door bij het aangaan van inhuuropdrachten altijd een toets op de wet DBA uit te laten voeren.

Misbruik & Oneigenlijk gebruik

Onze organisatie kent diverse instrumenten en regelingen ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik. Het opzettelijk niet, niet tijdig, onjuist of onvolledig verstrekken van gegevens met als doel een uitkering, zorg of onterecht een subsidie te ontvangen wordt als misbruik beschouwd. Het gaat hier alleen over misbruik van derden (inwoners en/of ondernemers). Van oneigenlijk gebruik is sprake als weliswaar in overeenstemming met regelgeving, maar in strijd met het doel en de strekking daarvan wordt gehandeld (de 'mazen van de wet').

Om misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsgelden te voorkomen zijn beheersmaatregelen nodig die functioneren. Het gaat hier om preventieve en repressieve maatregelen. Het risico op misbruik en oneigenlijk gebruik wordt voldoende afgedekt in processen. De effectieve werking van de preventieve en repressieve maatregelen is vastgesteld in de uitvoering van de verbijzonderde interne controle.

Hierbij lichten wij de aard en omvang van geconstateerd misbruik in 2025 toe, ongeacht de rapporteringstolerantie. Op constatering van misbruik van overheidsgelden volgt te allen tijde terugvordering en, indien mogelijk, maatregelen als boeteoplegging of aangifte.

Uitkeringen Participatiewet, Bijzondere Bijstand

Er is misbruik van uitkeringen Participatiewet, Bijzondere Bijstand vastgesteld over 2025 voor een totaalbedrag van € 81.000. De oorzaak is hoofdzakelijk gelegen in het niet nakomen van de inlichtingenverplichting door uitkeringsontvangers. De bedragen zijn teruggevorderd en boetes zijn opgelegd.